Terug naar overzicht

Hygiënisch design als fundament voor voedselveiligheid, ook bij aandrijvingen

In de voedingsmiddelen- en verpakkingsindustrie is stilstand de grootste vijand. Dit geldt niet alleen tijdens de productie, maar ook voor de tijd die nodig is voor een grondige reiniging. Elke machine die voedsel verwerkt, moet immers dagelijks worden schoongemaakt met agressieve chemicaliën. Toch wordt de aandrijving vaak pas in de laatste ontwerpfase geselecteerd, terwijl juist daar de basis wordt gelegd voor een werkelijk hygiënisch systeem. In dit artikel lees je hoe materiaalkeuze, vormgeving en smeermiddelen bepalen of een aandrijving werkelijk voldoet aan de strengste hygiënische eisen.

Hygiënisch design begint niet bij de afwerking

Veel engineers denken aan hygiënisch design als een afwerkkwestie: ronde hoeken hier, een gladde laag verf daar. Maar de keuze voor de aandrijving, bestaande uit de servomotor en de tandwielkast, bepaalt al vroeg hoe reinigbaar een machine uiteindelijk is.

In segmenten als kaasverwerking, vlees of zuivel zijn contaminaties als listeria geen theoretisch gevaar; ze bepalen de volledige machine-architectuur. Een machine die niet snel en volledig gereinigd kan worden, is in de foodsector simpelweg geen optie. Residuen, bacteriegroei en stilstand door besmettingsrisico: de consequenties zijn direct en meetbaar.

Dat begint bij het materiaal. Roestvast staal (RVS) is in dit verband niet zomaar een certificeringseis; het is een functioneel argument. RVS is corrosiebestendig, makkelijk te reinigen en bestand tegen de agressieve basische en alkalische reinigingsmiddelen die in de foodindustrie standaard zijn. Een oppervlak dat niet aantast, houdt ook geen bacteriën vast. Een aantal series tandwielkasten van Apex Dynamics zijn standaard al uitgevoerd met een roestvaststalen behuizing en uitgaande as, holle as, dubbele uitgaande as of flens. De productgegevens zijn gegraveerd in het staal en blijven leesbaar, ook na honderden reinigingscycli.

 

Geen dode hoeken, geen compromissen

Hygiënisch design gaat over wat er niet is: geen dode hoeken waar vocht en vuil zich ophopen, geen verbindingen waar reinigingsmiddel niet bij kan en geen materialen die langzaam degraderen door chemische belasting.

Bij aandrijvingen vertaalt dat zich naar concrete keuzes. De ronde behuizing van de AE-serie is geen toeval: een cilindrische vorm heeft geen hoeken, laat reinigingswater vrij afvloeien en is van alle kanten bereikbaar. Afdichtingen aan de in- en uitgaande kant zijn uitgevoerd in Viton met een dubbele lip en een ingekapselde gevulkaniseerde metalen ring; betrouwbaar, traceerbaar en bestand tegen de dagelijkse reinigingsdynamiek.

Voor toepassingen waarbij de volledige aandrijving in RVS moet worden uitgevoerd, heeft Apex Dynamics de AES- en AERS-serie ontwikkeld. Deze zijn volledig van roestvast staal en specifiek bedoeld voor omgevingen waar ook steeds meer RVS-servomotoren worden ingezet. Ze bieden dezelfde specificaties als de standaardserie: geen concessies aan koppel, radiale krachten of spelingsnauwkeurigheid.

Eric Megens – Sales Manager Apex Dynamics “Ik kom regelmatig bij machinebouwers in de foodsector die hun aandrijving pas in de laatste fase van het ontwerp selecteren. Dan is de ruimte al bepaald, de motorflens al gekozen en moet de tandwielkast zich aanpassen aan wat er nog over is. Dat werkt, maar het is zelden optimaal.

Wat ik veel zie, is dat engineers dan kiezen voor wat snel beschikbaar is of voor wat ze kennen. Begrijpelijk. Maar juist in foodtoepassingen betaal je die keuze later terug: in een reinigingsprocedure die langer duurt dan nodig, in een afdichting die eerder slijtage vertoont door de reinigingsmiddelen, of in een component dat niet de juiste certificering heeft.

Wij proberen vroeg in het gesprek te komen. Niet om te verkopen, maar om mee te denken. Als je weet wat de machine moet doorstaan qua reiniging, temperatuurwisseling en chemicaliën, dan selecteer je een aandrijving die daar écht op gebouwd is. En dan merk je ook dat RVS niet duurder hoeft te zijn als je het goed inrekent. De levensduur, de onderhoudskosten en de reinigingstijd tellen immers allemaal mee.”

Het smeermiddel: een detail met grote gevolgen

Ook het smeermiddel ín de tandwielkast bepaalt of een aandrijving geschikt is voor de levensmiddelenindustrie. De NSF-classificatie (H1, H2 en H3) geeft aan in welke mate een smeermiddel in contact mag komen met voedsel. H1 is de hoogste klasse: toegelaten voor toepassingen waar beperkt contact met voedsel mogelijk is, op basis van een FDA-goedgekeurde bestanddelenlijst.

Het praktische verschil zit niet alleen in veiligheid, maar ook in de beheerlast. Wie uitsluitend H1-smeermiddelen gebruikt, hoeft smeermiddelen niet als risicofactor op te nemen in de HACCP-procedure. Dat scheelt tijd en administratie, structureel over de volledige levensduur van de machine. De AES- en AERS-serie van Apex Dynamics zijn standaard gevuld met NSF-H1 gekeurd smeermiddel. Geen extra bestelling, geen aanpassing en geen twijfel.

In de praktijk: Sleegers Technique speciaalmachine

Een goed voorbeeld van hygiënisch design op grote schaal is de productielijn voor ready-to-eat bacon van Sleegers Technique. In deze machine zijn maar liefst 118 tandwielkasten verwerkt. Voor een dergelijke toepassing is er geen ruimte voor compromissen: elke afzonderlijke aandrijving moet consequent voldoen aan de strengste eisen op het gebied van reinigbaarheid en voedselveiligheid.

Sleegers koos voor volledig roestvaststalen tandwielkasten van de AES serie die standaard zijn voorzien van food-grade smering. Omdat de machine intensief gereinigd wordt, is de corrosiebestendigheid van het RVS en de betrouwbaarheid van de afdichtingen cruciaal voor de uptime. Eén enkele concessie op kwaliteit zou in dit ontwerp immers 118 keer een risico op contaminatie of voortijdige slijtage betekenen. Het resultaat is een innovatieve installatie waarbij de aandrijftechniek de filosofie van een nagenoeg aseptische productieomgeving volledig ondersteunt en versterkt.

Conclusie

RVS, food-grade smeermiddelen, ronde behuizingen en Viton-afdichtingen: het zijn geen luxe-opties voor bijzondere gevallen. In de voedselverwerkende en verpakkingsindustrie zijn het basisvereisten. De vraag is alleen of je ze al in de ontwerpfase meeneemt, of later. En eerder is natuurlijk altijd beter. Een aandrijving die van meet af aan is afgestemd op de reinigingseisen van de machine, werkt namelijk beter, gaat langer mee en kost op de lange termijn minder.

Heb je vragen of wil je een persoonlijk advies van een van onze specialisten? Neem dan contact op met sales@apexdyna.nl of bel +31 (0)492 509 995 en je krijgt op werkdagen altijd binnen 24 uur antwoord.